پرفیومرهای معروف دنیا؛ پشت صحنه ساخت محبوب‌ترین عطرهای جهان کیه؟

هر بار شیشه یه عطر رو برمی‌دارید، اسم برند روشه: شنل، دیور، هرمس. ولی کمتر کسی می‌دونه آدمی که اون رایحه رو ساخته، اسمش چیه. این آدم‌ها همون پرفیومرها یا عطرسازان هستن. در دنیای عطر بهشون «نُز» (Nose) هم میگن، یعنی «بینی». در این مقاله از رایحه با ۱۲ تا از پرفیومرهای معروف دنیا آشنا می‌شیم و می‌گیم پشت چه عطرهایی هستن. اگه بدونید کی پشت یه عطره، راحت‌تر می‌فهمید سلیقه خودتون به چه سبکی نزدیکه.

پرفیومر کیه و چطور کار می‌کنه؟

پرفیومر کسیه که مواد معطر رو با هم ترکیب می‌کنه و فرمول یه عطر رو می‌نویسه. این کار مثل آشپزی‌ هست، ولی با صدها ماده و با حساسیت خیلی بالا. یه پرفیومر حرفه‌ای معمولاً چند سال توی مدرسه‌های مخصوص عطرسازی، مثل مدرسه‌های شهر گراس فرانسه، آموزش می‌بینه. اگه می‌خواید با ریشه این هنر آشنا بشید، مقاله اولین عطر دنیا رو بخونید.

یه نکته که کمتر گفته میشه: بیشتر عطرسازان برای شرکت‌های بزرگ تولید ماده معطر کار می‌کنن، مثل فرمنیخ (Firmenich)، ژیوودان (Givaudan) و آی‌اف‌اف (IFF). برندها به این شرکت‌ها سفارش میدن و عطرساز اون شرکت فرمول رو می‌سازه. فقط تعداد کمی از برندها، مثل شنل و هرمس، عطرساز اختصاصی خودشون رو دارن.

یه چیز دیگه هم هست: خیلی از عطرها رو چند نفر با هم می‌سازن. برای همین وقتی می‌گیم «فلان عطر کار فلانیه»، گاهی اون شخص یکی از سازنده‌هاست، نه تنها سازنده.

۱. آلبرتو موریلاس (Alberto Morillas)

موریلاس سال ۱۹۵۰ توی سویل اسپانیا به دنیا اومد و از نوجوانی توی سوئیس بزرگ شد. اول توی مدرسه هنرهای زیبای ژنو درس خوند و بعد وارد دنیای عطر شد. بیشتر دوران کاریش رو توی شرکت فرمنیخ (Firmenich) گذرونده و حالا یکی از پرکارترین عطرسازان دنیاست. تعداد عطرهایی که امضاش پایشونه، به هزاران میرسه.

سبکش تمیز، روشن و همه‌پسنده. عطرهاش معمولاً حس «تازه دوش گرفتن» دارن و برای همین، هم برای استفاده روزانه عالین و هم برای هدیه دادن.

آثار معروفش:

• سی‌کی وان (CK One): با همکاری هری فرمونت ساخته شد و یکی از اولین عطرهای یونیسکس پرطرفدار بود.
• آکوا دی جیو (Acqua di Giò): الگوی خیلی از عطرهای آبزی مردانه شد.
• فلاور بای کنزو (Flower by Kenzo): رایحه گل‌دار و پودری که سال‌هاست محبوبه.
• گوچی بلوم (Gucci Bloom): رایحه گل‌های سفید.

نکته جالب: موریلاس برند شخصی هم داره به اسم میزنسیر (Mizensir). اگه از رایحه‌های خنک و آبزی خوشتون میاد، احتمالاً یکی از عطرهاش رو دوست دارید.

۲. دومینیک روپیون (Dominique Ropion)

روپیون فرانسوییه و بیشتر عمرش رو توی شرکت IFF کار کرده. بین عطربازها به «استاد گل‌های سفید» معروفه، چون بیشترین شهرتش به خاطر عطرهای گلی غلیظ و پرقدرته.

سبکش پیچیده و با شخصیته. عطرهاش معمولاً زود شناخته میشن و وقتی اسپری می‌کنید، حضورشون رو همه حس می‌کنن.

آثار معروفش:

• پورتریت آو ا لیدی (Portrait of a Lady) از فردریک مال
• کارنال فلاور (Carnal Flower) از فردریک مال
• آلین (Alien) از تیری موگلر که با لوران بریر ساخته شد

نکته جالب: روپیون با فردریک مال همکاری نزدیکی داشته و این برند به عطرسازها حسابی احترام میذاره و اسمشون رو روی محصول می‌نویسه. برای کسایی که می‌خوان با رایحه گلی غلیظ آشنا بشن، روپیون نقطه شروع خوبیه. گروه بویایی گلی هم توضیح می‌ده این خانواده چه ویژگی‌هایی داره.

۳. فرانسیس کرکجیان (Francis Kurkdjian)

کرکجیان سال ۱۹۶۹ توی پاریس به دنیا اومد و ریشه ارمنی داره. توی ۲۵ سالگی عطر مشهور لو مال (Le Male) رو برای ژان پل گوتیه ساخت و یهویی معروف شد. سال ۲۰۰۹ با مارک شایا برند میسون فرانسیس کرکجیان رو راه انداخت و از ۲۰۲۱ مدیر خلاق عطر دیور شد.

سبکش بیشتر شرقی و لوکسه، با تأکید روی ماندگاری و پخش بوی قوی.

آثار معروفش:

• باکارات رژ ۵۴۰ (Baccarat Rouge 540): یکی از پرحرف‌وحدیث‌ترین عطرهای دهه اخیر
• لو مال (Le Male) از ژان پل گوتیه
• اود ساتین مود (Oud Satin Mood)
• آکوا یونیورسالیس (Aqua Universalis): رایحه‌ای تمیز و سبک

نکته جالب: نوجوون که بود، می‌خواست رقصنده باله بشه. بعد از اینکه وارد دنیای عطر شد، چیزی که ساخت اسمش رو سر زبون‌ها انداخت. اسم کرکجیان یه دلیل مهم برای محبوبیت عطرهای نیش به حساب میاد.

۴. ژان‌کلود النا (Jean-Claude Ellena)

النا سال ۱۹۴۷ توی گراس به دنیا اومد؛ شهری که به «پایتخت عطر دنیا» معروفه. از ۲۰۰۴ تا ۲۰۱۶ عطرساز اصلی هرمس بود و چند کتاب هم درباره عطرسازی نوشته.

سبکش مینیمال و شاعرانه‌ست. به جای صدها ماده، با تعداد کمی ماده کار می‌کنه و تأکیدش روی سادگی و شفافیته. خودش میگه عطر خوب لازم نیست شلوغ باشه.

آثار معروفش:

• تق هرمس (Terre d’Hermès)
• آن جاردن سور له نیل (Un Jardin sur le Nil)
• او پارفومه او د ته ور (Eau Parfumée au Thé Vert) از بولگاری

نکته جالب: کارهای النا ثابت می‌کنه که برای یه عطر موفق، لازم نیست فرمول پیچیده‌ای داشته باشید. اگه عطر ساده و تمیز دوست دارید، النا انتخاب خوبیه.

۵. ژاک پولژ (Jacques Polge)

پولژ از ۱۹۷۸ تا ۲۰۱۵ عطرساز اصلی شنل بود. یعنی حدود سی‌وهفت سال هویت بویایی شنل با اون بود. قبل از ورود به عطرسازی، توی رشته ادبیات تحصیل کرده بود.

سبکش کلاسیک، باکلاس و ماندگاره. عطرهاش نه دنبال مد روزن، نه ادای مدرن بودن رو درمیارن.

آثار معروفش:

• کوکو مادمازل (Coco Mademoiselle)
• چنس (Chance)
• بلو د شنل (Bleu de Chanel)
• آلور (Allure)

نکته جالب: پولژ نشون داد یه برند بزرگ می‌تونه سی سال با یه عطرساز کار کنه و هویتش رو حفظ کنه. برای آشنایی با سبک شنل، برند شنل رو ببینید.

۶. اولیویه پولژ (Olivier Polge)

اولیویه پسر ژاک پولژ و جانشین پدرش توی شنله. سال ۱۹۷۴ توی گراس به دنیا اومد، قبل از شنل با IFF کار می‌کرد و از ۲۰۱۵ عطرساز اصلی شنل شد.

سبکش مدرن‌تر و متنوع‌تره. هم برای شنل می‌سازه، هم برای برندهای دیگه، و رایحه‌هاش جوون‌پسندترن.

آثار معروفش:

• دیور هوم (Dior Homme) نسخه ۲۰۰۵
• اسپایس بمب (Spicebomb) از ویکتور اند رولف
• گابریل شنل (Gabrielle Chanel)
• لا ویه است بل (La Vie Est Belle): با همکاری چند عطرساز

نکته جالب: اولیویه توی خانواده عطرسازی بزرگ شد، ولی اول تاریخ هنر خوند. ترکیب سنت شنل و حس مدرن، سبک اون رو ساخته.

۷. فرانسوا دماشی (François Demachy)

دماشی دوران کودکی‌ش توی گراس گذشت. از ۲۰۰۶ تا ۲۰۲۱ عطرساز اصلی دیور بود و بعدش جاش رو به کرکجیان داد.

سبکش مردانه، تازه و پرانرژیه، با تعادل بین نت‌های مرکباتی و ادویه‌ای.

آثار معروفش:

• ساواج (Sauvage): یکی از پرفروش‌ترین عطرهای مردانه دنیا
• میس دیور (Miss Dior) نسخه ۲۰۱۲

نکته جالب: یه عطر مثل ساواج نشون میده چطور یه رایحه می‌تونه هم‌زمان هم بین مردم محبوب بشه، هم سر زبون‌ها بیفته. اطلاعات بیشتر درباره این برند توی برند دیور هست.

۸. پیر بوردون (Pierre Bourdon)

بوردون یکی از سازنده‌های مهم عطرهای مردانه کلاسیکه. بین دهه ۸۰ و ۹۰ میلادی چند تا عطر ساخت که تا امروز مرجع خیلی از عطرهای دیگه‌ن.

سبکش تازه و تمیزه، با تأکید روی رایحه‌های آبزی و گیاهی.

آثار معروفش:

• کول واتر (Cool Water) از دیویدف که الگوی عطرهای آبزی شد
• کوروس (Kouros) از ایو سن لوران
• گرین ایریش توید (Green Irish Tweed) که با کرید ساخته شد

نکته جالب: بوردون اثبات می‌کنه یه عطرساز می‌تونه روی چند برند مختلف سبک‌ساز باشه. درباره برند کرید هم می‌تونید بیشتر بخونید.

۹. اولیویه کرسپ (Olivier Cresp)

کرسپ فرانسوی‌ه و آثارش از معروف‌ترین عطرهای چهل سال اخیره. دو عطر شاخصش از دو دنیای کاملاً متفاوتن.

آثار معروفش:

• لایت بلو (Light Blue) از دولچه اند گابانا: خنک، مرکباتی و تابستونی
• آنجل (Angel) از تیری موگلر که با ایو دو شیریس ساخته شد: شیرین و غلیظ

نکته جالب: آنجل یکی از اولین عطرهای «خوردنی» بود، با بوی شکلات و کارامل و پچولی. یعنی کرسپ هم عطر خنک ساخته، هم عطر دسری. این نشون میده یه عطرساز می‌تونه حوزه‌های خیلی مختلف رو پوشش بده.

۱۰. سوفیا گرویسمان (Sophia Grojsman)

گرویسمان از چهره‌های اصلی IFF و معروف به عشقش به گل رزه. اهل شوروی سابق بود و بعدها به آمریکا مهاجرت کرد.

روش کارش اینه که مقدار زیادی از یه ماده، مخصوصاً رز، رو به‌عنوان ستون عطر به کار می‌بره. نتیجه‌ش عطرهایی پرقدرت، زنانه و ماندگاره.

آثار معروفش:

• ترزور (Trésor) از لانکوم
• اترنیتی زنانه (Eternity) از کالوین کلین
• پاریس (Paris) از ایو سن لوران

نکته جالب: بیشتر عطرهای رزی معروف دنیا دست اونه. اگه به رایحه رز علاقه دارید، می‌تونید مقاله عطر با رایحه گل رز رو هم بخونید.

۱۱. کریستین ناگل (Christine Nagel)

ناگل از ۲۰۱۴ توی هرمس کار می‌کنه و اولین زنیه که این مسئولیت رو داشته. قبلش با برند جو مالون لندن همکاری می‌کرد.

سبکش روشن، متنوع و کمی غیرمنتظره‌ست. بین مینیمال بودن النا و سبک مدرن‌تر، یه راه خودش رو رفته.

آثار معروفش:

• تویلی د هرمس (Twilly d’Hermès)
• میس دیور شری (Miss Dior Chérie)
• جو مالون وود سیج اند سی سالت (Wood Sage & Sea Salt)

نکته جالب: بعد از ۲۰۱۴، ناگل مدتی با النا کار کرد و بعد خودش مسئول شد.

۱۲. حمید مرآتی کاشانی (Hamid Merati-Kashani)

مرآتی کاشانی یه عطرساز ایرانی‌تباره که توی صنعت جهانی عطر شناخته شده. مطابق منابع، توی شرکت فرمنیخ کار می‌کنه و سبکش بیشتر شرقی و گرمه، با نت‌هایی که با ذائقه خاورمیانه‌ای جور درمیان.

آثار معروفش:

• پگاسوس (Pegasus) از پارفومز د مارلی
• لیتون (Layton) از پارفومز د مارلی

نکته جالب: عطرهای مارلی که ساخته، توی ایران هم طرفدار زیادی دارن. اگه به ریشه ایرانی عطر علاقه دارید، می‌تونید درباره پرفیوم د مارلی هم بخونید.

جدول مقایسه سریع

عطرساز	شرکت یا برند اصلی	سبک	عطر شاخص
آلبرتو موریلاس	فرمنیخ	تمیز و آبزی	آکوا دی جیو، سی‌کی وان
دومینیک روپیون	IFF	گلی و پرقدرت	آلین، پورتریت آو ا لیدی
فرانسیس کرکجیان	دیور و برند شخصی	شرقی و لوکس	باکارات رژ ۵۴۰
ژان‌کلود النا	هرمس (سابق)	مینیمال و شفاف	تق هرمس
ژاک پولژ	شنل (سابق)	کلاسیک و باکلاس	کوکو مادمازل، بلو د شنل
اولیویه پولژ	شنل	مدرن و متنوع	گابریل شنل، اسپایس بمب
فرانسوا دماشی	دیور (سابق)	مردانه و تازه	ساواج
پیر بوردون	چند برند	آبزی و کلاسیک	کول واتر، گرین ایریش توید
اولیویه کرسپ	چند برند	خنک و شیرین	لایت بلو، آنجل
سوفیا گرویسمان	IFF	رز و گلی	ترزور، اترنیتی
کریستین ناگل	هرمس	روشن و متنوع	تویلی د هرمس
حمید مرآتی کاشانی	چند برند	شرقی	پگاسوس

چرا شناخت عطرسازها به انتخاب عطر کمک می‌کنه؟

وقتی یه عطر رو دوست دارید، به احتمال زیاد سایر عطرهای همون سازنده هم به سلیقه‌تون نزدیکه. مثلاً اگه از لایت بلو و آنجل خوشتون اومده، آثار دیگه اولیویه کرسپ رو هم می‌تونید امتحان کنید. این یه راه ساده برای کشف عطر جدیده.

برای اینکه نت‌های یه عطر رو بهتر بشناسید، نحوه شناسایی نت‌های عطر  کمکتون می‌کنه.

نتیجه‌گیری

پشت هر عطر معروف یه عطرساز هست که ساعت‌ها روی ترکیب مواد کار کرده. آلبرتو موریلاس عطرهای تمیز و آبزی ساخته، دومینیک روپیون گل‌های سفید رو پررنگ کرده، فرانسیس کرکجیان عطر نیش رو به بین مردم آورده و پولژها هویت شنل رو حفظ کردن. این ۱۲ نفر فقط نمونه‌ای از صدها عطرساز بااستعدادن، و لیست قطعی «بهترین‌ها» وجود نداره. نکته کاربردی اینه که اسم عطرسازی که عطر مورد علاقه‌تون رو ساخته، بنویسید. سراغ آثار دیگه‌ش بریدی و بیشتر وقت‌ها رایحه‌ای پیدا می‌کنید که به سلیقه‌تون نزدیکه.

سوالات متداول

پرفیومر چه فرقی با عطرساز داره؟

هیچ فرقی نیست. پرفیومر (Perfumer) همون عطرساز یا «نُز» (Nose) هست.

آیا هر عطر فقط یه عطرساز داره؟

نه. خیلی از عطرها رو چند نفر با هم می‌سازن، مثل بلک اوپیوم و فلاوربامب.

چطور بفهمم عطرساز یه عطر کیه؟

معمولاً توی سایت‌هایی مثل فرگرنتیکا اسم عطرساز یا عطرسازها نوشته شده. بعضی برندها هم توی معرفی محصول بهش اشاره می‌کنن.

شنل و دیور چرا عطرساز اختصاصی دارن؟

چون این خانه‌های مد می‌خوان سبک مشخصی داشته باشن و با یه عطرساز ثابت کار می‌کنن.

شناخت عطرساز واقعاً به انتخاب عطر کمک می‌کنه؟

تا حدی بله. اگه چند عطر یه عطرساز رو دوست داشتید، بقیه آثارش هم به احتمال بالا به سلیقه‌تون نزدیکه.

هیچ فرقی نیست. پرفیومر (Perfumer) همون عطرساز یا «نُز» (Nose) هست.

نه. خیلی از عطرها رو چند نفر با هم می‌سازن، مثل بلک اوپیوم و فلاوربامب.

معمولاً توی سایت‌هایی مثل فرگرنتیکا اسم عطرساز یا عطرسازها نوشته شده. بعضی برندها هم توی معرفی محصول بهش اشاره می‌کنن.

چون این خانه‌های مد می‌خوان سبک مشخصی داشته باشن و با یه عطرساز ثابت کار می‌کنن.

تا حدی بله. اگه چند عطر یه عطرساز رو دوست داشتید، بقیه آثارش هم به احتمال بالا به سلیقه‌تون نزدیکه.